اوربایت: علت ایجاد، نشانه ها و روش درمان ارتودنسی

۱. مقدمه‌ای بر اوربایت 

اوربایت (Overbite)  یکی از مشکلات متداول ارتودنسی است که در آن دندان‌های جلویی فک بالا بیش از حد روی دندان‌های جلویی فک پایین همپوشانی دارند. در حالی که درجات خفیف اوربایت طبیعی است، موارد شدید آن می‌تواند منجر به مشکلات دندانی و سلامتی شود. طبق گزارش انجمن ارتودنتیست‌های آمریکا (AAO)، بیش از ۷۰٪ از اختلالات دندانی در کودکان شامل نوعی اوربایت است. این مشکل می‌تواند تأثیرات منفی بر جویدن، تکلم و سلامت کلی دهان داشته باشد، بنابراین تشخیص زودهنگام و درمان آن از اهمیت بالایی برخوردار است.

اوربایت را می‌توان به دو نوع دندانی و اسکلتی طبقه‌بندی کرد. اوربایت دندانی ناشی از نامرتبی دندان‌ها است، در حالی که اوربایت اسکلتی به دلیل ناهنجاری‌های استخوان فک ایجاد می‌شود. در صورت عدم درمان، اوربایت می‌تواند منجر به آسیب لثه، فرسایش بیش از حد دندان‌ها و اختلالات مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ) شود. علاوه بر این، اثرات روانی اوربایت مانند کاهش اعتمادبه‌نفس اغلب نادیده گرفته می‌شود.

این مقاله علل، علائم و روش‌های درمان اوربایت را بر اساس تحقیقات علمی بررسی می‌کند. همچنین، جنبه‌هایی که کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، مانند تأثیر اوربایت بر وضعیت بدن و تنفس، مورد بحث قرار می‌گیرند. درک کامل این وضعیت می‌تواند به افراد کمک کند تا تصمیمات آگاهانه‌ای در مورد سلامت دهان و دندان خود بگیرند.

۲. علل اوربایت

۲.۱. عوامل ژنتیکی

ژنتیک نقش مهمی در تعیین ساختار فک و نحوه قرارگیری دندان‌ها دارد و بنابراین، اوربایت می‌تواند یک وضعیت ارثی باشد. مطالعات نشان داده‌اند که تقریباً ۴۰٪ از نامرتبی‌های دندانی، از جمله اوربایت، با عوامل ژنتیکی مرتبط هستند. اگر یکی از والدین دچار اوربایت باشد، احتمال بیشتری وجود دارد که فرزند او نیز این وضعیت را تجربه کند.

علاوه بر این، تفاوت‌های موجود در الگوهای رشد جمجمه و صورت می‌تواند بر شدت اوربایت تأثیر بگذارد. مطالعه‌ای که در مجله تحقیقات دندانپزشکی (۲۰۲۱) منتشر شده است نشان می‌دهد که الگوهای رشد فک پایین تأثیر بسزایی در ایجاد اوربایت شدید دارند. برخی از افراد ممکن است فک پایینی کوچک‌تری داشته باشند (رتروگناتی فک پایین)، که این امر باعث تشدید اوربایت می‌شود.

شناسایی تأثیر ژنتیکی در اوربایت می‌تواند به تشخیص زودهنگام و مراقبت‌های پیشگیرانه کمک کند. والدینی که سابقه نامرتبی دندان در خانواده خود دارند، باید اطمینان حاصل کنند که فرزندانشان تحت معاینات منظم ارتودنسی قرار گیرند. در حالی که عوامل ژنتیکی قابل تغییر نیستند، مداخله زودهنگام می‌تواند شدت این مشکل را کاهش داده و از عوارض احتمالی جلوگیری کند.

۲.۲. عادات دوران کودکی

برخی از عادات دوران کودکی تأثیر قابل توجهی بر رشد اوربایت دارند. مکیدن انگشت شست، استفاده طولانی‌مدت از پستانک و تغذیه طولانی‌مدت از بطری می‌توانند باعث ناهماهنگی بین دندان‌های بالا و پایین شوند. انجمن دندانپزشکی آمریکا بیان می‌کند که کودکانی که پس از سه سالگی همچنان انگشت شست خود را می‌مکند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به اوربایت قرار دارند.

همچنین، فشار زبان به دندان‌های جلو در هنگام بلع می‌تواند موقعیت دندان‌ها را تحت تأثیر قرار داده و در طول زمان باعث ایجاد اوربایت شود. مطالعه‌ای که در مجله بین‌المللی دندانپزشکی کودکان منتشر شده است نشان داد که ۳۰٪ از کودکانی که عادت فشار زبان مداوم داشتند، دچار اوربایت متوسط تا شدید شدند. فشار مداوم روی دندان‌ها باعث به‌هم‌ریختگی آن‌ها و ایجاد مال‌اکلوژن (اختلال در بسته‌شدن دندان‌ها) می‌شود.

اتخاذ اقدامات پیشگیرانه مانند اصلاح رفتاری و درمان ارتودنسی زودهنگام می‌تواند به کاهش خطر اوربایت کمک کند. دندانپزشکان توصیه می‌کنند والدین کودکان خود را تشویق کنند که این عادات را در سنین پایین ترک کنند تا رشد طبیعی فک امکان‌پذیر باشد. در مواردی که این عادات مخرب ادامه یابند، ممکن است درمان ارتودنسی برای تنظیم مجدد دندان‌ها ضروری باشد.

۴. تأثیر اوربایت بر وضعیت بدن و تنفس

۴.۱. مشکلات وضعیتی

مطالعات اخیر ارتباط بین اوربایت و وضعیت بدن را نشان داده‌اند. زمانی که فک نامرتب باشد، می‌تواند بر تنظیم گردن و ستون فقرات تأثیر بگذارد و منجر به وضعیت بدنی نامناسب شود. مطالعه‌ای که در مجله ارتودنسی بالینی (۲۰۲۱) منتشر شد نشان داد که افراد مبتلا به اوربایت شدید بیشتر دچار وضعیت سر به جلو می‌شوند که می‌تواند منجر به درد مزمن گردن و کمر شود.

درمان ارتودنسی نه‌تنها تنظیم دندان‌ها را تصحیح می‌کند بلکه در بهبود وضعیت کلی بدن نیز نقش مهمی ایفا می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که نامرتبی فک می‌تواند باعث وضعیت سر به جلو، افزایش فشار عضلانی و اختلال در ستون فقرات شود. زمانی که دندان‌های بالایی بیش از حد دندان‌های پایینی را می‌پوشانند، بدن برای جبران این ناهنجاری، سر و گردن را در وضعیتی نامناسب تنظیم می‌کند که این امر می‌تواند باعث ناراحتی مزمن شود.

تحقیقات منتشر شده در مجله ارتودنسی بالینی (۲۰۲۱) نشان داد که بیماران مبتلا به اوربایت شدید، بیشتر در معرض درد گردن و ناهنجاری‌های وضعیتی قرار دارند. مطالعه‌ای که در مجله ارتودنسی اروپا (۲۰۲۲) منتشر شد نیز نشان داد که بیماران دارای اوربایت درمان‌نشده، به احتمال بیشتری دچار وضعیت سر به جلو می‌شوند که منجر به فشار بیش از حد روی عضلات گردن و کمر می‌شود. در طول زمان، این عدم تعادل می‌تواند باعث ایجاد درد مزمن، کاهش دامنه حرکتی و افزایش خطر اختلالات مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ) شود.

ترکیب درمان ارتودنسی با فیزیوتراپی هدفمند می‌تواند اصلاح وضعیت بدن را تقویت کند. مطالعه‌ای که در مجله تحقیقات اسکلتی-عضلانی (۲۰۲۳) منتشر شد نشان داد که بیمارانی که در کنار درمان ارتودنسی، تمرینات وضعیتی را انجام داده‌اند، نسبت به بیمارانی که فقط درمان ارتودنسی دریافت کرده‌اند، ۴۰٪ کاهش در ناراحتی‌های عضلانی-اسکلتی را تجربه کرده‌اند. تمریناتی که عضلات عمقی گردن، تثبیت‌کننده‌های کتف و عضلات فک را تقویت می‌کنند، تأثیر مثبتی بر بهبود وضعیت بدنی در درازمدت دارند (Smith و همکاران، ۲۰۲۲).

همچنین، بیمارانی که تحت اصلاح ارتودنسی قرار می‌گیرند، باید به بهداشت ارگونومیک در فعالیت‌های روزمره توجه داشته باشند تا اثربخشی درمان را به حداکثر برسانند. حفظ موقعیت صحیح سر در هنگام کار، خوابیدن و ورزش کردن می‌تواند به طور قابل‌توجهی سلامت اسکلتی-عضلانی را بهبود بخشد. اصلاح مشکلات وضعیتی ناشی از اوربایت نه‌تنها عملکرد دندان‌ها را بهبود می‌بخشد بلکه احتمال ابتلا به اختلالات مزمن مرتبط با تنش را کاهش داده و سلامت فیزیکی طولانی‌مدت را تضمین می‌کند.

۴.۲. مشکلات تنفسی

اوربایت همچنین می‌تواند الگوهای تنفسی را تحت تأثیر قرار دهد. در موارد شدید، این مشکل می‌تواند باعث محدودیت مسیر هوایی شده و منجر به اختلالاتی مانند تنفس دهانی و آپنه خواب شود. تحقیقات منتشر شده در مجله اختلالات جمجمه-فکی (۲۰۲۲) نشان داد که ۲۰٪ از بیماران مبتلا به اوربایت شدید دچار درجاتی از انسداد مسیر هوایی بوده‌اند.

مطالعات بیشتری در مجله ارتودنسی و اختلالات تنفسی (۲۰۲۲) نشان داده است که اوربایت می‌تواند باعث کاهش فضای اوروفارنکس (حلق دهانی) شود، که این امر جریان هوا را محدود کرده و باعث افزایش خطر ابتلا به آپنه انسدادی خواب (OSA) می‌شود (Lione و همکاران، ۲۰۲۱).

روش‌های درمانی ارتودنسی، مانند گسترش فک بالا و دستگاه‌های پیشرفته‌کننده فک پایین، می‌توانند به بهبود ابعاد مسیر هوایی و افزایش کارایی تنفس کمک کنند (Villa و همکاران، ۲۰۲۳). همچنین، درمان‌های میوفانکشنال (تمرینات تقویت عضلات دهان) می‌توانند به بهبود قدرت عضلات دهان و تشویق به تنفس از طریق بینی کمک کنند. مطالعه‌ای که در مجله پزشکی خواب بالینی (۲۰۲۳) منتشر شد نشان داد که بیمارانی که درمان ارتودنسی را با تمرینات میوفانکشنال ترکیب کرده‌اند، در مقایسه با کسانی که فقط تحت درمان ارتودنسی قرار گرفته‌اند، ۳۵٪ بهبود در جریان هوای شبانه داشته‌اند.

رفع مشکلات تنفسی ناشی از اوربایت نیازمند رویکردی چندرشته‌ای است که شامل همکاری بین ارتودنتیست‌ها، متخصصان میوفانکشنال و متخصصان خواب می‌شود. تشخیص زودهنگام و استفاده از درمان‌های هدفمند می‌تواند عملکرد تنفسی را به میزان قابل‌توجهی بهبود بخشیده، علائم اختلالات تنفسی در خواب را کاهش داده و نتایج سلامتی کلی را ارتقا دهد.

اوربایت یک مشکل شایع دندانی است که می‌تواند بر سلامت جسمی و روانی فرد تأثیر بگذارد. در صورت عدم درمان، این عارضه ممکن است منجر به مشکلاتی در جویدن، درد فک، اختلال در گفتار، مشکلات وضعیتی، و حتی دشواری در تنفس شود.

تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌تواند از عوارض شدید جلوگیری کرده و عملکرد دندان‌ها، وضوح گفتار، وضعیت بدنی و کیفیت کلی زندگی را بهبود بخشد. درمان‌های ارتودنسی، از جمله بریس‌ها، اینویزالاین، و دستگاه‌های اصلاح رشد فک، می‌توانند به تنظیم دندان‌ها و بهبود تعادل فک کمک کنند. در برخی موارد شدید، جراحی فک (ارتوگناتیک) ممکن است ضروری باشد.

مراجعه به متخصص ارتودنسی برای ارزیابی و درمان اوربایت گامی اساسی در حفظ سلامت دهان و دندان است. با درمان زودهنگام و اتخاذ رویکردی جامع، می‌توان از بسیاری از مشکلات مرتبط با اوربایت پیشگیری کرده و سلامت عمومی را بهبود بخشید.